موج، گرانش و جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۷

برندگان جایزه نوبل سال ۲۰۱۷

صبح امروز برنده‌ی جایزه‌ی نوبل فیزیک سال ۲۰۱۷ مشخص شد. همان‌گونه که انتظار می‌رفت، این جایزه به کشف مهم اخیر، یعنی امواج گرانشی تعلق گرفت! با ما همراه باشید…

زمانی که جایزه نوبل ۲۰۱۶ در سال گذشته اهدا شد، پیش‌بینی‌ها این بود که این جایزه به «کشف امواج گرانشی» برسد. اما به دلیل اینکه بعد از مهلت تعیین شده ارسال شده بود، این اتفاق نیفتاد. اما امسال این پیش‌بینی درست از آب درآمد!

رینر وایس (Rainer Weiss) پروفسوری در «مؤسسه MIT»، و کیپ تورن (Kip Thorne) و بری باریش (Barry Barish) از «موٰسسه فناوری کالیفرنیا»، امروز صبح، جایزه‌ی نوبل فیزیک امسال را برای کشف مهمی که در سال گذشته انجام شده بود دریافت کردند؛ یعنی نوسان‌هایی در فضا-زمان به نام امواج گرانشی! چیزی که یک قرن پیش توسط آلبرت انیشتین مطرح شد، اما تا به امروز از مشاهده‌ی آن خبری نبود. در زمان اهدای جایزه، آکادمی علمی سوئد در این مورد گفت: «کشفی که دنیا را تکان داد»

در فوریه‌ی ۲۰۱۶، زمانی که یک گروه از فیزیک‌دانان و اخترشناسان اعلام‌کردند که موج گرانشی تولید شده از برخورد دو سیاهچاله‌ی عظیم چرخنده را دریافت کرده‌اند، همه‌ی دانشمندان شگفت‌زده شدند! این همان چیزی بود که آلبرت انیشتین حدود صد سال قبل در نظریه‌ی نسبیت خود به آن اشاره کرده بود.

این سه دانشمند، سه تن از معماران و سرپرستان پروژه‌ی رصدخانه تداخل‌سنج لیزری امواج گرانشی (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) یا به اختصار “لایگو” (LIGO) هستند؛ مؤسسه‌ای که امواج گرانشی در آن‌جا مشاهده شد.

مراسم اعلام جایزه در آکادمی علوم سوئد روز سه‌شنبه
مراسم اعلام جایزه در آکادمی علوم سوئد روز سه‌شنبه. توصیف مشاهده‌ی امراج گرانشی به عنوان «کشفی که جهان را تکان داد!»

رینر وایس در سخنرانی خود گفت: «من این اتفاق را چیزی می‌بینم که کار تقریبا ۱۰۰۰ نفر از افراد را به رسمیت می‌شناسد. ما نمی‌توانستیم خود را متقاعد کنیم که چیزی که مشاهده کردیم، راه بسیار دوری را طی کرده بود و واقعا امواج گرانشی بود!»

پدیده‌ای که مشاهده شد، موجی حاصل از برخورد دو سیاهچاله‌ی سنگین بود. دانشمندان با استفاده از پیچیده‌ترین آشکار‌ساز دنیا، برای زمانی کمتر از یک ثانیه، به صدای برخورد دو سیاهچاله‌ گوش دادند. یکی از آن‌ها ۳۵ برابر وزن خورشید وزن داشت، و دیگری کمی سبک‌تر!

 نظریه‌ی نسبیت نشان می‌دهد که ماده و انرژی می‌توانند صفحه‌ی فضا-زمان را تغییر بدهند و آن را مانند یک صفحه‌ی کشسان خم کنند. وقتی دو جسم خیلی سنگین با سرعت بسیار زیادی به دور هم بچرخند، امواجی را درون این صفحه منتشر می‌کنند که امواج گرانشی نام دارند. این امواج با سرعت نور در تمام جهان منتشر می‌شوند. امواج حاصل از برخورد دو سیاهچاله‌ای که بیش از یک میلیارد سال پیش با هم ادغام شدند، در سپتامبر ۲۰۱۵ به زمین رسید و توسط رصدخانه‌ی لایگو دریافت شد.

 

همچنین برای اطلاعات بیشتر در‌مورد امواج گرانشی می‌توانید به این مقاله که قبلا در «هلیوفیزیک» منتشر شده‌است مراجعه کنید.

 

منابع:

محمد کاظمی

نویسنده: محمد کاظمی

۱۶ ساله، دانش‌آموز دبیرستان علامه حلی. علاقه‌مندی‌هایی که دارم هم فیزیک، الکترونیک، برنامه‌نویسی، ریاضی و ... (و البته خیلی چیز‌های دیگه که جا نمیشه!)

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *